01. Czy udar mózgu może zdarzyć się każdemu czy tylko osobom w starszym wieku?

Udar może przydarzyć się każdemu. Wiele jednak zależy od tego, czy i jakimi czynnikami ryzyka udaru mózgu dana osoba jest obciążona, a także jaki styl życia prowadzi: czy dba o prawidłową dietę, jest aktywna fizycznie, a jeżeli ma np. cukrzycę lub nadciśnienie tętnicze to czy jest pod opieką lekarza specjalisty i czy przestrzega zaleceń lekarzy.

02. Jakie są główne czynniki, które wpływają na ryzyko wystąpienia udaru mózgu?

Czynniki ryzyka udaru mózgu, na które mamy wpływ to:
– nadciśnienie tętnicze
– choroby serca (np. migotanie przedsionków)
– cukrzyca
– palenie tytoniu
– nadużywanie alkoholu
– otyłość
– wysoki poziom cholesterolu

Czynniki, na jakie nie mamy wpływu to:
– wiek (prawdopodobieństwo udaru rośnie wraz z wiekiem)
– płeć (do udaru częściej dochodzi u mężczyzn)
– czynniki genetyczne

03. W jaki sposób czynniki, na które mamy wpływ mogą zwiększać ryzyko wystąpienia udaru mózgu?

Do udaru dochodzi, kiedy naczynia krwionośne doprowadzające tlen i substancje odżywcze do mózgu, zostają zablokowane przez skrzep krwi lub następuje ich uszkodzenie, co prowadzi do odcięcia części mózgu od dopływu tlenu i jego obumieranie. Tak może się zdarzyć np. u chorych na nadciśnienie tętnicze, hipercholesterolemię czy cukrzycę, kiedy fragment blaszki miażdżycowej odrywa się od ściany innego naczynia i powoduje zator tętnicy. Często zdarza się, że poprzez nieprawidłową lub niedostateczną kontrolę ciśnienia krwi ( np. poprzez niesystematyczne przyjmowanie leków) chorzy sami zwiększają ryzyko wystąpienia udaru. Podobnie w przypadku cukrzycy, kiedy pacjent nieprawidłowo kontroluje poziom glukozy we krwi – wysoki poziom cukru we krwi przyczynia się do uszkodzenia dużych tętnic i rozwoju miażdżycy. Nadużywanie alkoholu z kolei może mocno podnosić ciśnienie tętnicze krwi.

04. Choroby układu sercowo-naczyniowego znacznie zwiększają ryzyko wystąpienia udaru mózgu. Które z nich mają największy wpływ na ryzyko udaru niedokrwiennego?

Jednym z najważniejszych czynników ryzyka wystąpienia udaru jest migotanie przedsionków, które stanowi przyczynę blisko 20% niedokrwiennych udarów mózgu charakteryzujących się szczególnie ciężkim przebiegiem – połowa pacjentów umiera w pierwszym roku od wystąpienia udaru. Zrozumienie czym jest migotanie przedsionków stanowi pierwszy krok do zmniejszenia ryzyka udaru mózgu. Osoba z podejrzeniem migotania przedsionków powinna zgłosić się do lekarza, który przeprowadzi diagnostykę, a także – jeśli okaże się to potrzebne – zaleci stosowanie odpowiedniej terapii profilaktycznej.

05. Jak migotanie przedsionków wpływa na ryzyko wystąpienia udaru mózgu?

Nieprawidłowa praca serca, występująca w przebiegu choroby, zmniejsza wydajność pompowania krwi z przedsionków do komór. W efekcie w przedsionkach mogą powstawać skrzepy krwi. Skrzepy te mogą następnie przemieścić się z prądem krwi, zatykając naczynia krwionośne w mózgu i prowadząc do najcięższego powikłania migotania przedsionków – niedokrwiennego udaru mózgu. Migotanie przedsionków aż pięciokrotnie zwiększa ryzyko udaru.

06. Jak zdiagnozować migotanie przedsionków?

Migotanie przedsionków polega na bardzo szybkim, dużo szybszym niż prawidłowe, kurczeniu się i rozkurczaniu przedsionków serca. Odczuwane jest najczęściej jako nieregularne, szybkie bicie serca, które pacjenci często określają jako kołatanie. Zwykle towarzyszy mu uczucie zmęczenia, mogą również wystąpić duszność ból w klatce piersiowej, zawroty głowy czy nudności.

Migotanie przedsionków diagnozuje się na podstawie badania elektrokardiograficznego, jednak jeśli napady trwają krótko, trudno je uchwycić. W związku z tym podstawową metodą diagnostyki jest 24-godzinne badanie EKG (tzw. badanie z użyciem holtera).

07. Czy jest jakieś proste badanie, które można wykonać samemu, aby wcześnie zdiagnozować migotanie przedsionków?

Badanie, które można prawidłowo wykonać samemu, to pomiar pulsu (tętna).
Pomiar można wykonać samodzielnie badając puls na nadgarstku bądź na tętnicy szyjnej. Prawidłowy puls to ok. 70 skurczów na minutę (od 60 do 80). Jeżeli tętno jest niemiarowe i wyczuwalna jest nieregularna praca serca należy zgłosić się do lekarza, który powinien uruchomić procedurę diagnostyczną w kierunku migotania przedsionków.

screen-shot-2016-10-03-at-13-33-36

08. Jak groźny jest udar mózgu?

Udar mózgu to trzecia, po chorobach serca i nowotworach, przyczyna śmierci i pierwsza przyczyna trwałej niepełnosprawności występująca wśród osób dorosłych. Rocznie w Polsce udar dotyka 70 tys. osób, a 30 tys. z jego powodu umiera.

09. Jakie są objawy udaru mózgu?

Najczęściej występujące objawy udaru mózgu to:

– Asymetria twarzy – niedowład lub porażenie mięśni po jednej stronie twarzy 
(np. opadanie kącika ust)
– Niedowład lub porażenie połowicze kończyn górnych lub dolnych
– Zaburzenia mowy – mowa bełkotliwa, niezrozumiała
– Zaburzenia widzenia
– Utrata równowagi i zawroty głowy

10. Czy możemy zapobiec udarowi mózgu?

Można skutecznie ograniczać ryzyko udaru mózgu, m.in., poprzez działania profilaktyczne polegające głównie na wpływie na tzw. modyfikowalne czynniki ryzyka udaru (z badań wynika, że odpowiadają one za 90% ryzyka). Wśród nich wyróżnia się elementy stylu życia (np. brak aktywności fizycznej, zła dieta, palenie papierosów) oraz schorzenia takie jak nadciśnienie tętnicze czy cukrzyca. Do ważnych czynników ryzyka należą także arytmie serca, z których najczęściej występującą jest migotanie przedsionków.

11. Co zrobić, kiedy podejrzewamy, że osoba doznała udaru?

W przypadku wystąpienia objawów udaru mózgu należy natychmiast wezwać pogotowie.
Czas reakcji ma ogromne znaczenie: w ciągu 4,5 godziny od wystąpienia pierwszych objawów możliwe jest skuteczne leczenie. Rozpoznanie objawów udaru, niezwłoczne wezwanie pogotowia i przewiezienie pacjenta do szpitala z oddziałem udarowym mogą uratować życie i znacznie ograniczyć konsekwencje udaru.